Metody leczenia blizn

Z uwagi na istnienie różnych rodzajów blizn oraz różnorodnych przyczyn ich powstawania powstało również wiele metod ich leczenia. Każda z nich jest terapią skuteczną w mniejszym lub większym stopniu, natomiast dopiero metody skojarzone dają optymalne rezultaty.

Należy zwrócić uwage na fakt, że usunięcie blizny w stu procentach możliwe jest niezwykle rzadko. Dlatego ważne jest, by pacjent zwracający się z prośbą o pomoc w jej usunięciu został poinformowany w bardzo szczegółowy sposób o efektach terapii możliwych do osiągnięcia, a także o przewidywanym czasie trwania leczenia. Powinno się również zaznaczyć, że efekt niejednokrotnie uzależniony jest od współpracy pacjenta z terapeutą, tzn. od przestrzegania przez niego zaleceń pozabiegowych.

Obecnie na rynku dostepnych jest wiele metod pozwalających zmniejszyć widoczność blizn. Każda z poniżej wymienionych dziedzin zasługuje na uwagę, gdyż najbardziej spektakularne efekty leczenia blizn uzyskuje się łącząc działanie kilku z nich. Należy tutaj wymienić:

laseroterapię
kosmetologię
fizjoterapię, w tym krioterapię, masaż, terapię uciskową
medycynę estetyczną
chirurgię
farmakoterapię
radioterapię

Do najskuteczniejszych obecnie sposobów usuwania blizn można zaliczyć terapie z wykorzystaniem urządzeń laserowych oraz wykorzystujących fale radiowe wraz z mikronakłuciami. W zależności od rodzaju blizn leczenie uzupełniane jest terapią farmakologiczną i metodami chirurgicznymi.

W poniższym tekście postaram się przybliżyć, na czym polegają poszczególne metody oraz w jakim stopniu są skuteczne.

Laseroterapia

Laser frakcyjny

Zasada jego działania opiera się na utworzeniu w skórze mikrouszkodzeń termicznych, pozostawiając skórę wokół nienaruszoną. Dzięki temu powierzchnia poddana zabiegowi stymulowana jest do szybszej regeneracji i przebudowy. Świetne efekty uzyskuje się w przypadku blizn atroficznych, jak blizny potrądzikowe czy rozstępy. W tym drugim przypadku zaleca się kojarzyć terapię z zabiegami medycyny estetycznej jak mezoterapia. Należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia blizn wypukłych. Choć i tutaj uzyskuje się ogromną poprawę w postaci spłaszczenia zmiany. Blizny przerosłe, a zwłaszcza keloidy są przeciwwskazaniem do terapii laserem frakcyjnym. Niejednokrotnie w tych przypadkach jako pierwszą stosuje się metodę ostrzykiwania kortykosteroidami wraz z towarzyszącą profilaktyką w postaci stosowania plastrów silikonowych lub innej terapii farmakologicznej, w drugiej kolejności zaś laseroterapię. Ze względu na głębokość oddziaływania lasery frakcyjne dzielimy na:

nieablacyjne – metoda mało inwazyjna, nie powodująca przerwania ciągłości naskórka. Gojenie trwa zwykle 4 – 14 dni. Wymagana jest odpowiednia pielęgnacja pozabiegowa, która jednak nie jest zbyt skomplikowana. Zabiegi nieablacyjne nie wyłączają z codziennego funkcjonowania, natomiast należy mieć na uwadze niekorzystny wygląd skóry przez około 2 tygodnie po zabiegu. Zalecana jest seria 3 – 5 zabiegów wykonywanych co miesiąc czasu, po której warto zrobić kilkumiesięczną przerwę, by dać skórze czas na przebudowę. Po tym okresie należy ocenić, czy efekty są satysfakcjonujące dla pacjenta, czy konieczne jest powtórzenie serii. Ilość zabiegów może dochodzić do kilkunastu w przypadku skomplikowanych i głębokich blizn.
ablacyjne ( iPixel, lasery frakcyjne CO2) – metoda inwazyjna, polegająca na odparowaniu tkanki. W tym przypadku gojenie trwa nieco dłużej, w zależności od stopnia ablacji skóry. Po mniej inwazyjnych zabiegach (iPixel) skóra dochodzi do siebie w przeciągu około 2 tygodni, w przypadku zabiegów bardziej inwazyjnych (frakcyjny Co2) proces pełnej regeneracji może trwać nawet kilka – kilkanaście tygodni. Należy szczególnie dbać o higienę skóry w trakcie gojenia. Zalecana seria to 1 – 3 zabiegów. Lasery ablacyjne uważa się za bardziej skuteczne niż nieablacyjne, gdyż do uzyskania podobnych efektów wymagana jest mniejsza ilość zabiegów.

Laser frakcyjny CO2

Używany do odparowywania (ablacji) tkanki bliznowatej. Metoda ta powoduje jednak wysoki odsetek wznów wynoszący 39 – 42%. Stąd stosowana obecnie tylko w określonych przypadkach.

Laser barwnikowy

Wiązka światła, którą emituje ten laser pochłaniana jest przez cząsteczki hemoglobiny w rozszerzonych naczyniach na obszarze blizny. Powoduje ona uszkodzenie mikrokrążenia, a co za tym idzie niedotlenienie tkanek. Dodatkowo laser barwnikowy wpływa na rozluźnienie połączeń pomiędzy włóknami kolagenowymi, co wpływa na ich przebudowę. Prowadzi to do zblednięcia blizny oraz jej uelastycznienia i zmniejszenia masy.

Laser bromkowo-miedziowy

Generuje światło o długości fali 511nm. Świetnie radzi sobie z bliznami przebarwionymi, np pooparzeniowymi. Pomaga on w powrocie do prawidlowego kolorytu skóry. Światło emitowane przez laser bromkowo – miedziowy pochłaniane jest zarówno przez komórki barwnikowe, jak i przez naczynia znajdujące się na obszarze blizny.

Laser neodymowo – yagowy Nd:Yag

Stosowany w terapii blizn laser neodymium:yttrium-aluminum-garwet (Nd:YAG) selektywnie hamuje procesy wytwarzania kolagenu, poprzez zaburzenie jego metabolizmu oraz syntezy z fibroblastów w obrębie tkanek bliznowatych. Jednocześnie wzrasta poziom enzymu rozkładającego kolagen (kolagenazy). Nasileniu ulegają procesy rozpadu kolagenu, czyli kolagenolizy. Dzięki temu odczuwalne jest zmniejszenie napięcia tkanek. Na podstawie badań stwierdzono, że terapia laserem Nd – Yag zmiękcza bliznowce, powoduje ich spłaszczenie oraz wygładza strukturę skóry.

Laser argonowy

Mechanizm działania tego lasera polega na koagulacji naczyń krwionośnych skóry, co daje efekt miejscowego niedokrwienia i niedotlenienia leczonej blizny. Badania pokazują jednak, że rezultaty zabiegów są niewielkie, przy bardzo wysokim odsetku nawrotów (39 – 100%)

Laser ekscymerowy

Służy do leczenia blizn odbarwionych, białych. Emituje on falę z zakresu ultrafioletu
o długości 193 – 350nm niewidoczną dla oka ludzkiego. Często działanie tego lasera poprzedzone jest zabiegami laserem frakcyjnym. Laser ekscymerowy stosowany jest niezwykle rzadko ze względu na wysoki koszt urządzenia oraz koszty jego eksploatacji.

Laser biostymulacyjny

Wykorzystywany jest jako uzupełnienie w terapii usuwania blizn. Jest to niskoenergetyczny laser, który nie wywołuje efektu cieplnego w tkankach. Jego zadaniem jest zmniejszenie bolesności i istniejących stanów zapalnych skóry, poprawa mikrokrążenia w tkankach. Po serii zabiegów możemy spodziewać się poprawy kolorytu, a także zmiękczenia blizny. Sprawdza się świetnie również podczas leczenia aktywnego trądziku. Możemy nim również przyspieszyć gojenie po naświetlaniu laserami wysokoenergetycznymi.

Objawy uboczne oraz powikłania laseroterapii

Najczęściej jest to pooperacyjny rumień i obrzęk, utrzymujący się przez 7–10 dni. Skóra poddawana kontrolowanemu przegrzaniu może się złuszczać do 14 dni po zabiegu. Do około 3 miesięcy może utrzymywać się nasilone zaczerwienienie pod wpływem ciepłej/zimnej wody lub potarcia w trakcie czynności pielęgnacyjnych. Może występować również okresowe przesuszenie skóry, któremu zapobiegamy stosując odpowiednią pielęgnację pozabiegową.

Do najczęstszych powikłań należą natomiast przebarwienia pozapalne. Są to czerwone plamy, które schodzą zwykle po kilku – kilkunastu tygodniach od zabiegu. Przyczyną ich powstawania jest nieodpowiedni dobór parametrów w trakcie zabiegu. Zdarza się również i tak, że aby osiągnąć zamierzony efekt konieczne jest użycie wysokich dawek energii. Wówczas należy poinformować pacjenta o możliwości wystąpienia przebarwień, na co zdeterminowane osoby
w większości przypadków wyrażają zgodę, gdyż efekt w postaci poprawy struktury skóry jest w pierwszej fazie leczenia blizn ważniejszy dla nich niż jej nierównomierny koloryt.

Kolejnym powikłaniem mogą być stany zapalne/nadkażenia bakteryjne. Zdarzaja się one niezmiernie rzadko. Wynikają w większości przypadków z nieprawidłowego postępowania pozabiegowego. W celu ich likwidacji konieczne jest zastosowanie leczenia antybiotykiem miejscowo lub doustnie.

W przypadku zabiegów wykonywanych na twarzy i skłonności do pojawiania się opryszczki zaleca się przed zabiegami kurację preparatami antywirusowymi, np. acyklowir, heviran

Radiofrekwencja mikroigłowa

Jest jedną z najnowszych metod stosowanych w terapii leczenia blizn. Polega ona na wykorzystaniu mikronakłuć do głębokości 3,5mm połączonych z przegrzewaniem tkanek. Celem tego zabiegu jest pobudzenie włókien kolagenowych do przebudowy oraz stymulacja tworzenia nowego kolagenu i elastyny. Dzięki temu skóra staje się bardziej elastyczna, gęstsza, zostają wypełnione ubytki. Radiofrekwencja sprawdza się zwłaszcza przy likwidacji blizn potrądzikowych oraz rozstępów, czyli blizn zanikowych. Skóra po zabiegach jest zaczerwieniona i obrzęknięta. Po kilku dniach zaczyna się złuszczać. Konieczne jest stosowanie odpowiedniej pielęgnacji po zabiegu. Bardzo często działanie radiofrekwencji łączy się z metodami laserowymi oraz wspomaga zabiegami z dziedziny kosmetologii i medycyny estetycznej.

Metody farmakologiczne

Polegają na zastosowaniu preparatów do użytku miejscowego, zawierających takie substancje czynne jak: wyciąg z cebuli, heparyna, alantoina, kwas hialuronowy. Mogą to być również kremy lub plastry silikonowe, kortykosteroidy czy interferon.

Wyciąg z cebuli

tymuluje gojenie się rany i zapobiega nieprawidłowościom podczas tworzenia się blizny. Hamuje on nadmierny wzrost fibroblastów przeciwdziałając pojawianiu się bliznowców. Działa również bakteriobójczo. Preparaty, których skład oparty jest o wyciąg z cebuli to np. Cepan czy Contractubex.

Heparyna

Działa na tworzącą się bliznę przeciwzapalnie oraz hamuje nieprawidłowy rozrost tkanki łącznej. Dodatkowo ma działanie nawadniające tkanki, np. Contractubex

Alantoina

Jest to pochodna mocznika. Ułatwia gojenie się ran, działa przeciwzapalnie, przyspiesza proliferację komórek i tworzenie ziarniny, a więc regenerację skóry, np. po urazach. W przyrodzie występuje m.in. w korzeniu żywokostu lekarskiego, natomiast dla celów kosmetycznych używa się alantoiny produkowanej syntetycznie.

Kwas hialuronowy

Jest polisacharydem należącym do grupy glikozaminoglikanów. Występuje naturalnie w naszym organizmie. Jest składnikiem macierzy komórkowej skóry właściwej, którego zadaniem jest wiązanie wody w tkance. Wpływa on na prawidłowy przebieg procesów regeneracji w skórze, dlatego jest wykorzystywany do wspomagania leczenia ran, blizn oraz oparzeń. Znaleźć go można m.in. w kremie wspomagającym leczenie ran: Cicatridina.

Kremy i plastry silikonowe

Stosowane są w celu przyspieszenia zaniku blizn oraz zapobieganiu powstawania blizn przerosłych i keloidów. Silikon jest syntetycznym polimerem, którego działanie zostało udowodnione podczas badań klinicznych. Jest on bezpieczny nawet podczas stosowania u dzieci, nie powoduje reakcji alergicznych. Preparaty z silikonem wpływają na prawidłowe uwodnienie gojących się tkanek, zwiększają ich elastyczność, zmniejszają napięcie i zaczerwienienie. Blizny już istniejące stają się bardziej gładkie. Opatrunki silikonowe zmniejszają uczucie świądu i bólu. Ich stosowanie można rozpocząć już po 8 – 10 dniach po operacji. Terapia powinna trwać ok. 2 – 3 miesięce. Plastry nakładane są na kilkanaście godzin w ciągu dnia z przerwami jedynie na czynności higieniczne. W przypadku profilaktyki i leczenia blizn przerosłych stosuje się czasem terapię łączoną – preparaty silikonowe i ucisk. Na powierzchnię pokrytą blizną nakłada się specjalnie dobrane rękawy, które wywierają ucisk na skórę, przez co ograniczają rozrost blizny
i przyspiejszają jej dojrzewanie. Preparaty dostępne na rynku to m.in. Sutricon, Hansa Plast Narben, Cica Care, żele Dermatix, Bliznasil.

Masa perłowa

Stosowana jest w kremach na blizny, które przyspieszają regenerację skóry, działają złuszczająco i wybielająco. Macica perłowa bogata jest w aminokwasy i mikroelementy, które pozytywnie wpływają na metabolizm komórek, stymulując procesy odnowy komórkowej, np. No Scar
W przypadku kremów oraz maści obowiązuje jedna bardzo ważna zasada, bez której przestrzegania preparaty nie przyniosą oczekiwanego rezultatu. Mianowicie należy wmasowywać wybrany środek w skórę nawet do kilku minut, a nie tylko smarować powierzchnię blizny. Masaż przyspieszy krążenie i metabolizm tkanek, zwiększając skuteczność preparatu. Zabiegi te należy powtarzać systematycznie nawet przez kilka miesięcy.

Kortykosteroidy

Stosuje się w postaci ostrzyknięć w przypadku blizn przerosłych i bliznowców. Mają one za zadanie zmiękczyć powierzchnię blizny oraz spowodować jej spłaszczenie. Ta metoda pomimo swojej bardzo dużej skuteczności – do 95% – może wywoływać miejscowe działania niepożądane takie jak: ścieńczenie skóry lub jej zanik, hipopigmentację, teleangiektazje, zahamowanie gojenia rany. Istnieje też ryzyko nawrotu w 25 – 50 % przypadków. Bardzo często metodę tę łączy się z innymi np. leczeniem chirurgicznym, krioterapią, terapią laserową.

Interferon

Hamuje nadmierne powstawanie kolagenu w bliźnie. Terapia jest skuteczna w 30 – 50%, jednak w około połowie przypadków możliwy jest nawrót. Leczenie jest długotrwałe i kosztowne, dlatego interferon nie znalazł się w powszechnym użytku. Możliwe są działania niepożądane podczas stosowania. Zdarzają się bóle głowy, wzrost enzymów wątrobowych, granulocytopenia. Często leczenie interferonem łączy się z wycięciem chirurgicznym blizny.

Metody fizjoterapeutyczne

Stosowane są zwłaszcza w przypadku blizn pooparzeniowych, przykurczających się, przerosłych oraz keloidów, które mogą wpływać na ograniczenie ruchomości. Metody fizjoterapeutyczne pomagają uruchomić miejsce, w którym znajduje się blizna, uelastycznić ją. Wpływają również na usprawnienie procesu gojenia się ran. Fizjoterapia posiada wiele środków mogących w znaczny sposób poprawić stan blizny. Oprócz jonoforezy, parafinoterapii, światła spolaryzowanego Bioptron czy ultradźwięków, na szczególną uwagę zasługują:

Masaż, w tym masaż podciśnieniowy

Często bagatelizowany w terapii blizn, zwłaszcza pooperacyjnych. Masaż przyczynia się do przyspieszenia krążenia w tkankach, a co za tym idzie do ich lepszego odżywienia. Wpływa to na uelastycznienie skóry oraz poprawę jej kolorytu. W przypadku blizn pooparzeniowych, przykurczy bliznowatych, czy zwykłych blizn pooperacyjnych przynosi ogromną ulgę mobilizując obszar na którym znajduje się blizna. W przypadku przyrośnięcia blizny do struktur leżących głębiej często łączy się tę metodę z działaniem laserów.

Krioterapia

To metoda, w której do leczenia blizn przerostowych i bliznowców wykorzystuje się zamrażanie ciekłym azotem. W terapii tej stosowane są temperatury poniżej 100st. Celsjusza.Tak niska temperatura powoduje zamrożenie komórek blizny, a także znajdujących się w jej obrębie naczyń krwionośnych. Dochodzi do zaburzeń przepływu krwi, co skutkuje niedotlenieniem i niedokrwieniem komórek. Bliznowce stają się bardziej płaskie, a skóra zyskuje dużo lepszy wygląd. Miejsce po zabiegu jest zaczerwienione i obrzęknięte, pojawiają się na nim pęcherze odmrożeniowe oraz strupy. Zabiegi najczęściej trzeba powtarzać po około miesiącu czasu. Krioterapia jest skuteczna w 50 – 75% przypadków. Należy jednak pamiętać o możliwych skutkach ubocznych w postaci odbarwień lub przebarwień skóry w leczonym miejscu, dolegliwościach bólowych, możliwej atrofii skóry, długotrwałym zaczerwienieniu. Krioterapię łączy się z leczeniem kortykosteroidami, a także z metodą chirurgiczną oraz laserową.

Terapia uciskowa

Polega na zastosowaniu ucisku w leczeniu blizn, zwłaszcza blizn przerosłych, bliznowców oraz blizn pooparzeniowych. Ucisk powoduje miejscowe niedokrwienie i niedotlenienie tkanek, przez co dochodzi do zmniejszenia produkcji kolagenu w bliźnie, a nawet jego degenerację. Aktywność fibroblastów, czyli komórek skóry wytwarzających włókna kolagenowe zostaje ograniczona. Dzięki temu obserwujemy spłaszczenie się blizny. W presoterapii wykorzystuje się specjalne mankiety uciskowe, pończochy, bandaże lub ubrania kompresyjne. Żeby leczenie było skuteczne musi trwać 12 – 23 godzin na dobę przez 6 – 24 miesięcy. Stosowana siła ucisku w zależności od rodzaju blizny wynosi od 15 do nawet 80 mmHg.

Metody chirurgiczne

Są stosowane, gdy inne metody leczenia blizn okazują się nieskuteczne lub niewystarczające. W tej metodzie uszkodzony fragment skóry w obrębie blizny jest wycinany, a miejsce to jest zastępowane przez zdrową skórę, zazwyczaj pobieraną z innej części ciała pacjenta. Często by pozyskać nieuszkodzoną skórę stosuje się ekspandery (rozciągacze tkankowe), które przygotowują zdrową skórę z innego miejsca ciała pacjenta do przeszczepienia w miejsce występowania blizny. Ponadto celem leczenia chirurgicznego blizn przerosłych i bliznowców jest zmniejszenie napięcia brzegów rany poprzez zmianę przebiegu blizny. Wówczas cięcie planuje się zgodnie z przebiegiem linii skórnych Langera. W przypadku korekcji chirurgicznej blizn należy brać pod uwagę możliwość ponownego ich rozrostu. Dzieje się tak w 45 – 100% przypadków, dlatego też konieczne jest łączenie tej metody z presoterapią, ostrzykiwaniem sterydami, stosowaniem plastrów silikonowych czy laseroterapią. Wówczas ryzyko nawrotu spada do około 25%.

Metody z dziedziny kosmetologii i medycyny estetycznej

Peelingi

To zabiegi mające na celu złuszczenie skóry. Może ono być wykonane za pomocą peelingów chemicznych, np TCA (peeling trójchlorooctowy), a także mechanicznie, dzięki mikrodermabrazji lub dermabrazji. Peelingi chemiczne działające bardzo głęboko mogą przyczynić się w znaczącym stopniu do wygładzenia np. blizn potrądzikowych, jednak są dosyć bolesne i towarzyszy im duże ryzyko pojawienia się przebarwień. Konieczne jest wykonywanie takich zabiegów przez bardzo doświadczonych specjalistów. W przypadku mikrodermabrazji (korundowej lub diamentowej) jest ona skuteczna tylko w przypadku bardzo płytkich blizn potrądzikowych czy rozstępów. Jest w stanie złuszczyć jedyne naskórek. Natomiast może okazać się pomocna jako terapia wspomagająca, mająca na celu pobudzenie przebudowy skóry, przyspieszenie mikrokrążenia w tkankach. Dermabrazja natomiast mechancznie ściera naskórek oraz skórę właściwą, aż do warstwy brodawkowatej. Rekonwalescencja jest długa, ponieważ trwa kilka tygodni i wiąże się z przyjmowaniem antybiotyków oraz niezwykłym dbaniem o higienę miejsca poddanego zabiegowi (w przeciwnym razie można doprowadzić do zakażenia oraz powstania nowych blizn i przebarwień). Dermabrazja odznacza się wysoką skutecznością. Już dwa odpowiednio wykonane zabiegi są w stanie w dużym procencie poprawić stan skóry z bliznami.

Mezoterapia/osocze bogatopłytkowe

To metody polegające na wprowadzeniu pod skórę za pomocą igły substancji, które mają na celu głównie przyspieszenie zblednięcia blizn. Nie są niestety skuteczne w poprawie struktury skóry, czy w jej zmiękczeniu. Stosuje się je jednak jako terapię wspomagającą w leczeniu rozstępów czy blizn potrądzikowych.

Wypełnianie kwasem hialuronowym

Może być stosowane w celu wypełnienia ubytku w skórze spowodowanego przez bliznę. Metoda ta jednak nie powoduje zmiany struktury blizny. Po kilku miesiącach zabieg należy powtórzyć, ponieważ kwas hialuronowy po pewnym czasie ulega wchłonięciu przez organizm. Wypełniacze są stosowane jedynie jako metoda wspomagająca bądź uzupełniająca leczenie blizn.

Mikronakłuwanie

Polega na nakłuwaniu skóry specjalnie do tego przystosowanymi urządzeniami, zwanymi rollerami/dermorollerami/dermapenami. Wyposażone są one w szereg mikroigieł, które w trakcie zabiegu wielokrotnie „dziurkują” poddawaną zabiegowi powierzchnię. Uszkodzenie skóry jest dla organizmu sygnałem do zmaksymalizowania działań na rzecz odbudowy, m.in. włókien kolagenowych. Skutkuje również przyspieszeniem krążenia, a co za tym idzie lepszym odżywieniem tkanek. Zabiegi te zaleca się łączyć z mezoterapią. Metoda ta może być stosowana
w przypadku niewielkich blizn, zwłaszcza potrądzikowych oraz rozstępów. Częściej jednak wykorzystywana jest jako uzupełnienie leczenia.

Karboksyterapia

Jest to zabieg polegający na wprowadzeniu pod skórę dwutlenku węgla. Ma na celu przyspieszenie przebudowy włókien kolagenowych. Sprawdza się jedynie w przypadku rozstępów powstałych np. po ciąży, zwłaszcza świeżych, jeszcze czerwonych. Niestety nie przynosi dobrych rezultatów w leczeniu rozstępów nabytych w czasie wzrostu organizmu.

Radioterapia

Jest najmniej popularną i zarazem najbardziej kontrowersyjną z metod leczenia blizn. Podejrzewa się bowiem, że jej stosowanie może zwiększać ryzyko rozwoju raka skóry. Niemniej jednak jest terapią dosyć skuteczną, ponieważ daje poprawę w około 85% przypadków, a nawroty po zakończonej terapii trwającej 6 – 12 miesięcy obserwuje się w 16 – 21%. Działanie radioterapii polega na zahamowaniu rozrostu fibroblastów w obrębie blizny. Uzyskuje się również zmniejszenie napięcia tkanek, złagodzenie bólu, swędzenia. Powikłania, które mogą się pojawić to hiper lub hipopigmentacja, zaczerwienienie, atrofia skóry.

Podsumowanie

W artykule przedstawionych zostało wiele metod, które pomagają walczyć z bliznami. Każda z nich przynosi efekt, natomiast najczęściej do osiągnięcia zamierzonego celu konieczne jest wykorzystanie kilku z nich w terapii łączonej. Należy dodać, że przed przystąpieniem do leczenia pacjenta z bliznami konieczne jest uświadomienie go, że terapia będzie długotrwała i może nie doprowadzić do całkowitej likwidacji zmiany na skórze. Mimo to dla wielu pacjentów borykających się z przykrymi pozostałościami po urazach, czy trądziku, zmniejszenie bolesności, widoczności blizny, jej wypłaszczenie, ujednolicenie koloru, uelastycznienie, mają ogromny wpływ na pozytywne postrzeganie siebie i poprawę samooceny.