Substancje fotouczulające

Chcąc odpowiednio przygotować się do zabiegów laserowych warto wiedzieć o szeregu substancji, które mogą uwrażliwić naszą skórę na działanie światła (czy to pochodzącego z urządzenia, którym wykonywany jest zabieg, czy to słonecznego). Mowa oczywiście o fotosensybilatorach, czyli substancjach fotouczulających.

Jakie jest ich działanie?

Nasz organizm może zareagować na dwa sposoby. Pierwszy to wyprysk fotoalergiczny, drugi to reakcja fototoksyczna.

O wyprysku fotoalergicznym mówimy tylko w przypadku niektórych osób, nadwrażliwych na działanie danej substancji. Część osób natomiast w ogóle nie wykazuje żadnych niepokojących reakcji. Objawy, zwykle w postaci swędzących grudek wypełnionych osoczem, pojawiają się w przeciągu doby od ekspozycji na światło i mogą obejmować miejsca, które nie były narażone na działanie promieni UV. Nasz sprytny organizm zapamiętuje, jaka substancja nas uczuliła i od tej pory, po każdym kontakcie z nią i jednocześnie wystawieniu skóry na działanie promieni UV, dochodzi do ostrego stanu zapalnego skóry z pokrzywką i obrzękiem.

Wyprysk fototoksyczny natomiast pojawia sie już po kilku minutach lub godzinach i polega na tym, że zastosowane substancje światłouczulające pod wpływem działania światła zaczynają uwalniać wolne rodniki. Uszkadzają one komórki, wywołując jednocześnie reakcję zapalną. Reakcja fototoksyczna może dotknąć każdego z nas. Dotyczy ona tego obszaru skóry, który był poddany działaniu światła laserowego lub słonecznego. Wyprysk fototoksyczny objawia się ostrym rumieniem, obrzękiem, czasem pęcherzami.

Ponadto po zastosowaniu substancji uwrażliwiających na promieniowanie UV, po wykonaniu zabiegów laserowych mogą pozostać zmiany zabarwienia skóry – przebarwienia lub odbarwienia, możliwe jest pojawienie się pęcherzy, skóra może goić się dłużej niż zwykle.

Kolejną ważną kwestią jest to, jaki odstęp czasu należy zachować po zastosowaniu substancji fotouczulających. Zwykle są to 2 tygodnie, w niektórych przypadkach 7 dni. Po zastosowaniu terapii retinoidami doustnymi należy odczekać 6 miesięcy, po ich zastosowaniu zewnętrznym 3 miesiące. Jeśli preparaty zlecone są przez lekarza, należy wcześniej skonsultować się z nim, czy jest możliwość przerwania kuracji. Nie wolno rezygnować kuracji na własną rękę.

Poniżej znajduje się wykaz substancji światłouczulających. W zestawieniu podane są tylko niektóre nazwy handlowe preparatów z danej grupy, dlatego przed zabiegiem warto skonsultować się ze swoim lekarzem lub osobą wykonującą zabieg.

Leki światłouczulające:

• antybiotyki np. doksycyklina (Tetradox, Unidox, Dotur, Doxycyclin), przeciwtrądzikowe: Isotrexin, Differin, Zorac, Retin A, Roaccutane, Tetracyclinum TZF, antybiotyki chinolonowe – gł. pefloksacyna (Abaktal, Peflacine),
• hormonalne (gł. estrogeny): preparaty antykoncepcyjne i hormonalna terapia zastępcza (HTZ),
• NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne): Ibuprofen, Polopiryna, Naproxen, Diklofenak, Metamizol, koksyby,
• trójcykliczne leki przeciwdepresyjne: Imipramina, Amitryptylina, Dezipramina,
• leki przeciwpadaczkowe: Fenytoina, Mefenytoina,
• leki przeciwmalaryczne: Chinidyna, Amiodaron, Chlorochina, Hydroksychlorochina,
• cytostatyki – leki stosowane w chemioterapii,
• leki psychotropowe, uspokajające i neurologiczne: chloropromazyna (Fenactil), prometazyna (Promethazine, Diphergan, Polfergan), promazyna (Promazin), tiorydazyna (Thioridazin),
• przeciwcukrzycowe: Diabetol, Chloropropamid,
• moczopędne: Furosemid,
• sulfonamidy: Biseptol, Bactrim Forte, Furagina, Furazolidon, Nifuroksazyd, Nitrofural,
• przeciwgrzybicze: ketokonazol (Nizoral, Fungores, Ketokonazol) i gryzeofulwina (Gricin, Griseofulvin M),
• przeciwnadciśnienowe i krążeniowe: Propranolol,
• obniżające stężenie cholesterolu: Fenoratio,
• antyalergiczne astemizol (Astemizol, Hismanal), cetyryzyna (Allertec, Amertil, CetAlergin, Letizen, Virlix, Zodac, Zyrtec), loratadyna (Allegra, Aleric, Claritine, Loram, Loratadyna, Loratan, Lortine, Nalergine. Rotadin)

Rośliny i zioła światłouczulające

• dziurawiec,
• nagietek, arnika, rumianek (zawierają tzw. seskwiterpeny laktonowe),
• skrzyp polny,
• dalia, chryzantema, ruta, aminek zwyczajny, arcydzięgiel (zawierają w swoim składzie tzw. furanokumaryny),
• rośliny selerowate: seler, pietruszka, marchew czy koper,
• bratek,
• krwawnik,
• miłorząb japoński,
• jeżówka,
• dźiegcie – stosowane w leczeniu łuszczycy,

Światłouczulające składniki kosmetyków:

• substancje zawarte w kremach z filtrami przeciwsłonecznymi (filtry chemiczne) – dibenzoylmetany, benzofenony, kwas paraaminobenzoesowy (PABA), estry PABA, pochodne kwasu cynamonowego, oxybenzon,
• składniki perfum – piżmo ambretowe, 6-metylokumaryna + niektóre olejki eteryczne,
• olejki eteryczne – bergamotowy, cedrowy, lawendowy, sandałowy, waniliowy oraz olejki cytrusów,
• witamina A i jej pochodne – retinoidy – retinol, retinal, tretynoina, izotretynoina, etretynat, acytretyna, arotynoid, adapalen, tazaroten
• pochodne kwasu salicylowego,
• środki przeciwbakteryjne dodawane do mydeł, np. heksachlorofen, kwas paraaminobenzoesowy

Inne substancje:

• witamina C
• ryboflawina, czyli witamina B2