Wszystko o bliznach

Czy potrądzikowe, czy pooperacyjne po usunięciu tarczycy, cięciu cesarskim, pooparzeniowe czy po prostu pourazowe – blizny –  to ogromna bolączka każdego z nas.

Są to zmiany skórne powstające najczęściej w wyniku uszkodzenia skóry właściwej i zastąpienia ubytku przez tkankę łączną włóknistą. Blizna wyraźnie różni się od otaczającej ją skóry strukturą, kolorem, reakcją na promieniowanie słoneczne, wytrzymałością i elastycznością. Charakteryzuje ją również brak naturalnego pigmentu oraz mieszków włosowych, przez co miejsce to jest zazwyczaj jaśniejsze od otaczającej skóry i nieowłosione. Należy pamiętać, że gojenie blizny nie kończy się na odpadnięciu strupka z rany. Proces ten jest o wiele bardziej złożony i trwa do 12 miesięcy, a czasem nawet dłużej. Do tego czasu mamy do czynienia z tzw. blizną świeżą, w obrębie której zachodzą intensywne procesy przebudowy z udziałem włókien kolagenowych, elastynowych i naczyń krwionośnych.

DLACZEGO POWSTAJĄ BLIZNY?

Tworzenie blizny jest częścią naturalnego procesu gojenia się rany, w którym uszkodzona skóra właściwa zostaje zastąpiona nową, dobrze unaczynioną tkanką ziarninującą, z licznymi włóknami kolagenu najpierw ułożonymi przypadkowo, potem już w sposób uporządkowany. Jeśli proces ten ulegnie zaburzeniu powstające blizny są dużo większe i znacznie odróżniają się od zdrowej skóry. Często nieprawidłowości w  gojeniu związane są z predyspozycjami genetycznymi organizmu. U jednych ludzi zraniona skóra ulega szybkiej regeneracji, u innych nawet niewielkie zadrapanie pozostawia po sobie widoczny ślad. Również miejsce zranienia ma wpływ na wygląd skóry po wygojeniu. Na łokciach, kolanach, czy plecach, czyli tam, gdzie skóra ulega naprężeniom, jej regeneracja może być utrudniona. Także w efekcie niewłaściwej higieny, czy zainfekowania gojącej się rany powstaje nieestetyczny ślad. Innymi czynnikami mającymi wpływ na prawidłowe gojenie są m.in.: ogólna kondycja organizmu, zaawansowany wiek, zaburzenia krążenia, tryb życia, długotrwałe stosowanie sterydów, sposób odżywiania: niedobory białka, witamin A, E. Nieprawidłowości w procesie gojenia obserwuje się u osób cierpiących na cukrzycę czy niedoczynność tarczycy.

JAK PRAWIDŁOWO POWINIEN PRZEBIEGAĆ PROCES GOJENIA?

Gojenie jest to proces, który prowadzi do zabliźniania ran. Składa się na niego kilka etapów. Pierwszym z nich jest faza zapalna. Rozpoczyna się ona już w momencie zranienia i trwa do około 72 godzin. Dochodzi wówczas do utworzenia czopu z płytek krwi, które napływają w pobliże rany. Zaczynają działać enzymy odpowiedzialne za krzepnięcie krwi, które powodują wytworzenie sklejającego brzegi rany galaretowatego skrzepu. Chroni on ranę przed drobnoustrojami oraz przed odwodnieniem – jest to naturalny opatrunek. Dochodzi wówczas do przekrwienia tkanki i zwiększenia przepuszczalności naczyń włosowatych z obrzękiem i wysiękiem. Stąd inna nazwa – faza wysiękowa. W miejsce zranienia napływają również komórki zapalne: neutrofile, monocyty oraz limfocyty.

Między 4 a 7 dniem ma miejsce oczyszczanie się rany poprzez komórki żerne – makrofagi. Jest to tzw. ograniczona faza zapalna. Makrofagi usuwają obumarłe tkanki, a do rany zaczynają wnikać naczynia krwionośne.

Natępnie gojenie przechodzi w fazę proliferacyjną, trwającą około 15 dni. Do rany napływają fibroblasty, czyli komórki tkanki łącznej odpowiedzialne za wytwarzanie włókien kolagenowych. Dzięki temu możliwe jest powstanie blizny w miejscu zranienia. Rana obkurcza się. Zostaje odtworzona bariera naskórkowa. W tym czasie istnieje równowaga pomiędzy procesami produkcji i rozkładu kolagenu.

Po fazie proliferacyjnej rozpoczyna się faza remodelingu, czyli przebudowy kolagenu. Trwa ona około 12 miesięcy, a czasem nawet dłużej. W jej trakcie dochodzi do porządkowania włókien kolagenowych, co wpływa na zwiększenie wytrzymałości blizny. W prawidłowych warunkach procesy syntezy i resorpcji kolagenu zachodzące na tym etapie są zrównoważone.

Jeśli z jakichś przyczyn podczas gojenia się rany zaczną przeważać procesy, czy to syntezy, czy rozpadu kolagenu, dojdzie do powstania blizn zanikowych lub przerosłych. Poniżej przedstawione zostaną te najczęściej spotykane, sprawiające ich posiadaczom największe problemy i będące powodem ogromnych kompleksów.

RODZAJE BLIZN

            Istnieje wiele kryteriów podziału blizn. Poniżej zostaną wymienione te stosowane najczęściej.

Blizny możemy dzielić ze względu na rodzaj:

• zanikowe (potrądzikowe, rozstępy, blizny po ospie),
• przerostowe (bliznowce, keloidy), 
• mieszane (blizny pooparzeniowe, przykurcze bliznowate)

lub też pod względem sposobu powstania:

• potrądzikowe
• pooparzeniowe
• pooperacyjne
• pourazowe

Blizny potrądzikowe/blizny po ospie należą do blizn zanikowych czyli atroficznych. Do ich powstania dochodzi, gdy miejscowy stan zapalny działa na położone poniżej tkanki, doprowadzając do powstania ubytku, potocznie mówiąc dziury. W trakcie gojenia się rany organizm nie wytwarza wystarczającej ilości włókien tkanki łącznej, pozostawiając w skórze małe, zazwyczaj okrągłe wgłębienia leżące poniżej poziomu otaczającej skóry. Najczęściej występują na twarzy, klatce piersiowej, ramionach i plecach.

Rozstępy są to również blizny zanikowe, leżące poniżej otaczającej je skóry. Początkowo przybierają kolor czerwony, w późniejszym okresie jaśnieją, stają się perłowe. Skóra w tym miejscu jest cienka i wiotka. Rozstępy powstają np. w okresie dojrzewania na skutek szybkiego wzrostu, rozrostu mięśni u osób ćwiczacych na siłowni, w okresie ciąży, jako uboczny efekt sterydoterapii, w zespole Cushinga, z powodu otyłości, ale także na skutek genetycznych uwarunkowań. Zazwyczaj pojawiają się na brzuchu, udach, ramionach, pośladkach, łydkach, w okolicy lędźwiowej pleców.

Blizny przerosłe powstają pod wpływem zaburzeń procesu gojenia, gdy w miejscu powstawania blizny dochodzi do nadmiernego wytwarzania tkanki łącznej włóknistej. Pojawiają się już w pierwszym miesiącu od powstania blizny. Nie wykraczają one poza granice gojącej się rany. Wystają ponad powierzchnię otaczającej je skóry, są szerokie, twarde, mają z reguły fiołkową lub sinoczerwoną barwę. Mogą wywoływać swędzenie lub pieczenie, które po pewnym czasie ustępuje. Istnieje możliwość, że nastąpi samoistne cofnięcie się blizny bez leczenia.

Bliznowce/keloidy zaliczane są do blizn przerosłych. Powstają już po zagojeniu skóry na skutek nadprodukcji kolagenu w miejscu zranienia. Zazwyczaj wykraczają poza zakres pierwotnego urazu. Mają postać twardych, włóknistych wybrzuszeń o różnym kształcie, często z wypustkami. Przybierają barwę od różowej do ciemnoczerwonej. Są bolesne i swędzące. Najczęściej pojawiają się na klatce piersiowej, w okolicy obojczyków, w górnej części pleców, na płatkach uszu, gałęzi żuchwy. Zaobserwowano dużą korelację pojawiania się keloidów u osób młodych – do 30 roku życia oraz z dużą zawartością melaniny w skórze, np. Afroamerykanów, Azjatów. Blizny te nigdy nie cofają się samoistnie.

Przykurcze bliznowate powstają na skutek urazów, oparzeń czy zabiegów operacyjnych, w których następstwem jest duży ubytek skóry. Podczas gojenia dochodzi do przyciągania brzegów blizny do siebie i wciągania skóry do środka. Mogą one obejmować przyległe ścięgna czy mięśnie, co wywołuje znaczne ograniczenie ruchomości, np w stawach.

Blizny pooparzeniowe/pourazowe zaliczane są do blizn mieszanych. Często powierzchnia blizny jest nierównomierna, poprzerastana, twarda. Ma tutaj miejsce również zmiana koloru skóry na sinoczerwony, fioletowy, aż do bordowego. W wielu przypadkach blizny te powodują ograniczenie ruchomości pobliskich stawow, czy mięśni.

Blizny pooperacyjne, np. po cesarskim cięciu, po usunięciu tarczycy. Zazwyczaj są najmniej widocznymi z blizn. Mają postać prostych linii pozostałych po przecięciu skóry za pomocą skalpela. Często występują w naturalnych bruzdach lub fałdach skóry.

SPOSOBY LECZENIA BLIZN

            Im blizna jest młodsza tym większe są szanse na jej usunięcie czy też zmniejszenie jej widoczności. W zależności od wieku, rodzaju blizny oraz miejsca, w którym się znajduje stosuje się różne metody leczenia. Często kilka metod stosowanych jest jednocześnie po to, by osiagnąć jak najlepsze efekty terapii.

            W przypadku świeżych blizn należy jak najwcześniej wdrożyć postępowanie profilaktyczne oraz stosować się do zasad antyseptyki, by proces gojenia nie został zaburzony.

Do metod leczenia blizn zaliczamy:

• metody farmakologiczne: maści, kremy, plastry, ostrzykiwanie kortykosteroidami, interferon
• metody fizjoterapeutyczne: masaże, terapia uciskowa, krioterapia
• metody chirurgiczne
• metody laserowe: m.in. laser frakcyjny ablacyjny i nieablacyjny, laser CO2, laser biostymulacyjny
• radiofrekwencja mikroigłowa
• zabiegi medycyny estetycznej: mezoterapia igłowa, wypełnianie kwasem hialuronowym
• zabiegi kosmetyczne: peelingi, mikronakłuwanie, mikrodermabrazja
• karboksyterapia
• radioterapia

W zależności od rodzaju blizny dobierane są odpowiednie metody mające poprawić jej wygląd. Zazwyczaj specjaliści łączą kilka metod, by terapia przyniosła optymalne efekty. Zawsze jednak wiąże się to z długim okresem, jaki potrzebny jest na przebudowę tkanki. Warto jednak uzbroić się w cierpliwość, ponieważ efekty niejednokrotnie bywają spektakularne.